Odpowiedzialność prawna podmiotu leczniczego – jak zabezpieczyć placówkę przed roszczeniami?

Coraz więcej pacjentów decyduje się na dochodzenie roszczeń wobec placówek medycznych, a nie tylko wobec konkretnych lekarzy. Wzrost liczby takich spraw to efekt większej świadomości prawnej, lepszego dostępu do informacji i rosnących oczekiwań wobec jakości opieki zdrowotnej. W tej sytuacji właściciele i menedżerowie podmiotów leczniczych muszą wiedzieć, kiedy placówka ponosi odpowiedzialność za zdarzenia medyczne – i jak skutecznie się przed tym zabezpieczyć.

Podmiot leczniczy jako adresat roszczeń – kiedy odpowiada placówka, a kiedy lekarz?

Pacjent dochodzący swoich praw najczęściej kieruje pozew bezpośrednio przeciwko placówce medycznej, niezależnie od tego, kto faktycznie dopuścił się błędu. Dzieje się tak zwłaszcza w przypadku podmiotów prowadzących działalność leczniczą w formie spółek kapitałowych czy jednostek publicznych. Z formalnego punktu widzenia to one odpowiadają za organizację świadczeń zdrowotnych, zatrudnianie personelu i zapewnienie odpowiednich warunków leczenia.

Nie oznacza to jednak, że lekarz czy pielęgniarka są całkowicie zwolnieni z odpowiedzialności – w określonych przypadkach mogą ponosić odpowiedzialność osobistą, w szczególności, gdy działają w ramach indywidualnych praktyk lekarskich lub na podstawie kontraktów cywilnoprawnych. Niemniej jednak to właśnie placówka, jako organizator procesu leczenia, najczęściej ponosi odpowiedzialność za tzw. winę organizacyjną – niewłaściwą organizację pracy, braki kadrowe, niewystarczające procedury czy nieprawidłowy nadzór nad personelem.

Odpowiedzialność cywilna – szkoda na osobie, błąd medyczny, zadośćuczynienie

Podmiot leczniczy może ponosić odpowiedzialność cywilną na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 415 i nast. oraz art. 448 w związku z art. 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Odpowiedzialność ta dotyczy sytuacji, w których w wyniku działania lub zaniechania personelu doszło do naruszenia praw pacjenta, a w konsekwencji do powstania szkody majątkowej lub niemajątkowej.

Typowymi roszczeniami kierowanymi wobec placówek są żądania zapłaty odszkodowania za szkodę na zdrowiu (np. w wyniku błędu medycznego), a także zadośćuczynienia za krzywdę psychiczną wynikającą z naruszenia prawa do informacji, prawa do intymności czy prawa do poszanowania godności.

Nawet jeśli szkoda była wynikiem zawinionego działania konkretnego lekarza, odpowiedzialność ponosi również placówka jako organizator procesu leczenia – w ramach odpowiedzialności za tzw. czyny osób, którymi się posługuje przy wykonywaniu zobowiązania (art. 430 k.c.).

W orzecznictwie utrwala się pogląd, że nie każda pomyłka medyczna stanowi podstawę do roszczeń, jednak każde naruszenie prawa pacjenta – jeśli było zawinione – może skutkować zasądzeniem zadośćuczynienia. W takich przypadkach nie trzeba udowadniać powstania szkody w sensie fizycznym – wystarczy samo naruszenie dobra osobistego, jakim jest prawo pacjenta.

Odpowiedzialność administracyjna – naruszenia przepisów ustawy o działalności leczniczej

Placówki medyczne funkcjonujące jako podmioty lecznicze zobowiązane są do przestrzegania przepisów ustawy o działalności leczniczej. Niewywiązywanie się z obowiązków organizacyjnych, brak procedur, niewłaściwe prowadzenie dokumentacji, zatrudnianie osób bez wymaganych uprawnień – to tylko niektóre z uchybień, które mogą skutkować wszczęciem postępowania administracyjnego przez Wojewodę.

W przypadku stwierdzenia naruszeń organ nadzoru może nałożyć kary pieniężne, a w skrajnych przypadkach – wykreślić podmiot z rejestru działalności leczniczej. Warto zaznaczyć, że kontrola nad działalnością placówek prowadzona jest na skutek zgłoszeń od pacjentów, jak również w ramach cyklicznych inspekcji. Dlatego niezwykle istotne jest bieżące monitorowanie zgodności funkcjonowania placówki z przepisami – prawa medycznego, a także prawa pracy, ochrony danych osobowych czy przepisów sanitarnych.

Odpowiedzialność karna – kiedy działania lub zaniechania podmiotu leczniczego mogą prowadzić do zarzutów?

Choć odpowiedzialność karna co do zasady dotyczy osób fizycznych, w określonych przypadkach działania lub zaniechania związane z prowadzeniem podmiotu leczniczego mogą doprowadzić do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej kierowników placówek lub innych osób odpowiedzialnych za organizację procesu leczenia.

Do najczęściej spotykanych zarzutów karnych należą narażenie pacjenta na niebezpieczeństwo (art. 160 k.k.), nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155 k.k.), wykonywanie zabiegu bez zgody (art. 192 k.k.) czy bezprawne udostępnienie dokumentacji medycznej (art. 266 k.k.).

Chociaż formalnie oskarżonym jest konkretna osoba, to jednak skutki reputacyjne i organizacyjne spadają często na cały podmiot leczniczy. Dlatego warto wdrażać procedury, które zmniejszają ryzyko popełnienia czynów mogących skutkować odpowiedzialnością karną.

Obowiązkowe ubezpieczenia OC – ochrona majątku placówki

Każdy podmiot leczniczy zobowiązany jest do zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zakres tego ubezpieczenia reguluje rozporządzenie Ministra Finansów, a sama polisa ma na celu zabezpieczenie placówki przed skutkami finansowymi roszczeń pacjentów. W praktyce oznacza to, że w przypadku zasądzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia, odpowiedzialność finansową przejmuje ubezpieczyciel – oczywiście w granicach sumy gwarancyjnej i zakresu ochrony. Dlatego tak istotne jest, by warunki ubezpieczenia były dostosowane do realnego ryzyka – szczególnie w przypadku podmiotów realizujących procedury wysokiego ryzyka, jak np. chirurgia, położnictwo czy anestezjologia.

Nie należy zapominać również o możliwości rozszerzenia ochrony o tzw. ubezpieczenia dobrowolne – pozwalające zabezpieczyć się np. przed roszczeniami z tytułu błędów organizacyjnych lub działania osób trzecich, za które placówka ponosi odpowiedzialność. Ubezpieczenie nie zastąpi dobrej organizacji pracy, ale może stanowić istotny element strategii zarządzania ryzykiem prawnym.

Zarządzanie ryzykiem prawnym – prewencja, procedury i wsparcie prawne

Najskuteczniejszą formą ochrony przed roszczeniami pacjentów nie jest ani ubezpieczenie OC, ani późniejsze działania procesowe – lecz odpowiednia prewencja. Placówka, która dba o przejrzyste procedury, rzetelną dokumentację medyczną, jasny podział obowiązków i regularne szkolenia personelu, zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia sytuacji skutkującej odpowiedzialnością prawną.

Nawet najlepiej przygotowana struktura organizacyjna może jednak nie wyeliminować wszystkich zagrożeń. Dlatego istotne, aby podmiot leczniczy współpracował z kancelarią, która zna specyfikę prawa medycznego i potrafi reagować na problemy, ale przede wszystkim im zapobiegać. Wsparcie prawne w procesie tworzenia procedur, audytów wewnętrznych czy odpowiedzi na skargi pacjentów chroni placówkę przed odpowiedzialnością, jak również wzmacnia jej wiarygodność w oczach pacjentów i kontrahentów.

Wsparcie prawne dla podmiotów medycznych

Jeśli prowadzą Państwo placówkę medyczną i chcą Państwo ograniczyć ryzyko roszczeń pacjentów lub przygotować się na kontrolę, zapraszamy do kontaktu z zespołem be law. Radcy Prawni Bydgoszcz. Doradzamy podmiotom leczniczym w zakresie odpowiedzialności cywilnej, administracyjnej i karnej – pomagamy budować bezpieczne procedury, analizujemy ryzyko i reprezentujemy w sporach. Prosimy o kontakt z naszym zespołem, zanim pojawi się problem

Odpowiedzialność prawna podmiotu leczniczego to obszar, który wymaga strategii zarządzania ryzykiem, obejmującej zarówno systematyczną prewencję organizacyjną, ale także właściwe zabezpieczenie finansowe w postaci odpowiednio dobranego ubezpieczenia OC. W obliczu zaostrzających się wymogów organów nadzoru, placówki medyczne muszą działać proaktywnie, wdrażając kompleksowe procedury wewnętrzne i dbając o najwyższe standardy dokumentacji medycznej. Placówka, która inwestuje w jakość procedur organizacyjnych, rzetelną dokumentację i profesjonalne doradztwo prawne, znacząco minimalizuje ryzyko kosztownych sporów z pacjentami i sankcji administracyjnych.